ترجمه و توسعه                                 به قلم دکتر رضا منصوری

ترجمه و ترجمه پذیری میان دو زبان توسعه یافته با هنگامی که ترجمه از یک زبان توسعه یافته به زبان درحال توسعه باشد متفاوت است. مثلا زبان فارسی در حوزه شعر، زبانی توسعه یافته است برای همین ترجمه شعر به فارسی ترجمه ای برابر تلقی می شود اما فیزیک در ایران توسعه نیافته است پس ترجمه از زبان انگلیسی به فارسی در حوزه فیزیک ترجمه ای نابرابر قلمداد می گردد. زبان توسعه یافته واژگان و نحو توسعه یافته ای دارد و در عین حال در زمینه علم توانسته است با سپهر همگانی ارتباط برقرار نماید. به هنگام ترجمه نابرابر الزاما نوواژه هایی برای زبان مقصد ابداع یا برگزیده می شود. واکنش عوام در برابر این واژه ها یک دست نیست و هرچه واژه ها انتزاعی تر باشند با کندی و ابهام بسیاری در ذهن عوام جای خواهند گرفت. خطر دیگر برای این مفاهیم اینست که چون مردم الفتی دیرینه با واژه های قبلی دارند به سختی مفهوم جدید را بر آن سوار می کنند حتی خود را مجاز می دانند هرگونه مایلند از آن تلقی کنند. مفهوم علم و عالم از این دسته است. برای مواجهه با این مخاطرات باید برنامه ریزی کرد. اگر نام محصولات شیمیایی را هم در نظر بگیریم سالانه بیش از یک میلیون واژه وارد واژگان بشری می شود. زبان مقصد به هنگام ترجمه نابرابر فرایند ظریف شدن را طی می نماید. مفاهیم بیشتر و ظریف تر می شوند و بر تعداد واژگان افزوده می شود. به این ترتیب همراه با ترجمه متون علمی در ترجمه نابرابر ظريف تر شدن واژگانی و به تبع آن فرهنگی اتفاق می افتد و زبان مقصد توسعه می یابد.  جان سختی مفهومی وام گرفته شده از مبحث سیستم های پیچیده است. افزایش توانایی، پیچیدگی و تکامل پذیری با افزایش جان سختی مرتبط است.  زبان فارسی بارزترین مشخصه فرهنگی ما ایرانیان است. این زبان حدود 8 قرن در حیطه علم راکد مانده است اما به دلیل رشد و توسعه آن در حوزه شعر و نظم جان سختی پیدا کرده است. بنابر این در ترجمه نابرابر در حوزه علم باید به این امر توجه داشت که بدون اعمال سیاست های درست و بدون توجه به همه جنبه های اجتماعی آن رشد علم هم بصورت مطلوب ممکن نخواهد شد. ترجمه و افزایش مفاهیم زبان فارسی را جان سخت تر و در برابر نابودی، مقاوم تر می کند. این مهم هنگامی میسر است که واژه های برساخته در میان گویش وران فارسی زبان پذیرفته شود و صرفا برساخته ای فردی نباشد.